آشنایی با معماری سیاه چادر ( بُهون)

سیاه چادر ( بُهون):

سیاه چادر های عشایری در نواحی استان های کهگیلویه ،ایلام و چهارمحال و بختیاری و عشایر استان های همجوار آن بافته و پرداخته میشود.

این چادر ها به عنوان یکی از صنایع دستی عشایری همواره مورد توجه دوستدارن صنایع روستایی و عشایری بوده است , که حاصل سر انگشتان زنان هنرمند و اصیل عشایر است ; عشایر این استان ها به خاطر تولید انبوه این گونه چادر ها شهرت خاصی دارند., هنری که ریشه در تاریخ عشایر این استان ها دارد و از دیرباز مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی بوده است و تمام تلاش بافندگان این چادرهای زیست عشایری زنده نگه داشتن این هنر دستی است.

سال هاست زنان عشایر استان های ذکر شده با استفاد از موی بُز هنر دستان خود اقدام به بافت سیاه چادرها میکردند و پس از دوخت تخته های بافته شده و بر پایی آن با همکاری مردان ایل از سیاه چادرها به عنوان سر پناه و محل اسکان خود استفاده میکنند هم چنین برای حفاظت بیشتر در اطراف سیاه چادرها از چیق های تزئین شده که باز هم از سوی زنان عشایر بافته میشد استفاده میشود که در مقابل باد و باران و برای رعایت حریم خصوصی خانواده به کار می رود; به گفته ی کارشناسان به دلیل خواص ذاتی موی بُز که بر خلاف بقیه ی مواد در گرما منقبض و در سرما منبسط میشود از این ماده در سیاه چادر استفاده میشد و این ویژگی ممتاز موی بُز که در تولید سیاه چادر از آن استفاده میشود که در تابستان هوای خنک را به درون چادر هدایت میکند و در زمستان از ورود سرما و باران به داخل چادر ها جلوگیری میکند, معمولا هر خانواده عشایر بیست الی پنجاه راس بُز دارد که از موی بزها برای تهیه ی سیاه چادر استفاده میکنند چون که موی بُز در دسترس و ارزان تر بوده است, خاصیت سیاه چادرها نسبت به چادرهای برزنتی این است که سبک ترو جمع آوری و حمل ونقل آن راحت تر است و در تابستان و در روزهای آفتابی استراحت کردن زیر این چادرها لذت بخش است.

بافت سیاه چادر:
هر سیاه چادر از چند ( لَت) تشکیل میشود و هر( لَت ) نواری بافته شده از موی بُز سیاه است،در حقیقت لَت تکه ای ازسیاه چادر است، زنان عشایر لَت ها را که به شکل یک نواری بافته شده اند را در محل زندگی خود می بافند و عرض آن ها بین 60 تا 40 سانتی متر وطول آن ها گاهی 60/10 تا 15 متر است. زنان پس از بافتن ( لَت ها) آن ها را از دو طرف به هم میدوزند تا کم کم به شکل سیاه چادر در آید

لت بافی توسط زنان عشایر

لت بافی توسط زنان عشایر

وظیفه مردان در بریدن موی بُز و هم چنین تهیه ابزار و فراهم کردن کارگاه و دوخت لَت ها بهم است و وظیفه ی زنان شستن ،پاک کردن و حلاجی کردن موهای و تاباندن نخ ها به طوری که به حالت الیاف در آیند و تمامی مراحل بافتن سیاه چادر بر عهده ی زنان است و مردان هیچ گونه دخالتی در آن ندارند گاهی دختران کچک نیز مادران خود را در کار بافتن یاری می دهند و این فرصتی برای یادگیری و آموختن فنون دوخت سیاه چادر توسط مادران است .

زنان برای بافتن سیاه چادر ها گاه به صورت دسته جمعی کار میکنند تا کار بافتن سریعتر به پایان برسد در بین ایلات و عشایر ایران سیاه چادر ها به اندازه ها و شکل های متفاوتی بافته میشود ،سیاه چادر ها حتی در کشورهای خاورمیانه هم بافته میشود

اجزای سیاه چادر:

نام مسکن عشایر آلاچیق بوده که از دو بخش تشکیل میشود, بخش بالای چادر ( سقف آن ) که سیاه چادر نام دارد.

سقف سیاه چادر

بخش دیگر ( چیق ) یا ( چیغ ) یا ( چیت ) پوشش دیوار سیاه چادر است چیق از نی که بصورت خود رو در محل زندگی عشایر می روید و موی بُز به آن بافته میشود و از ورود گرما و سرما , باد , باران و خاک به درون چادر جلوگیری میکند از آنجا که نی ها تو خالی هستند عایق حرارتی محسوب میشوند و هنگام باران نیز به دلیل بالا رفتن رطوبت هوا نی ها منبسط و به هم می چسبند و به این ترتیب در برابر ورود آب به داخل مقاومت میکنند و همچنین موی بُز به دلیل داشتن لایه چربی مانع ورود آب به داخل میشوند و هنگام گرما و خشکی هوا نی ها منقبض می شوند و هوا می تواند وارد و خارج میشود و تهویه ملایمی در چادر به وجود می آید ،همچنین تحقیقات نشان داده است که مار و جانوران دیگر نمی توانند از موی بُز عبور کنند و وارد چادر شوند و البته در چیق بافی برای تزیین چیق از پشم و کاموا های رنگی هم استفاده میشود نقش های به کار رفته روی چیق هندسی و ذهنی است

چیق تزئین شده با کاموا

سیاه چادر همراه با چیق

architect-dez.blogfa.com

وبلاگ تخصصی معماری و عمران

برچسبها: معماری سیاه چادر, سیاه چادر بختیاری, بهون, معماری